आमच्या तालुक्यातील WhatsApp ग्रुपमध्ये रोज एकच प्रश्न येतो: “सर, ChatGPT चांगले की Gemini?” मी संजय काळे, डिजिटल समन्वयक म्हणून काम करतो. खरे सांगायचे तर एकच उत्तर नाही. कामाच्या प्रकारानुसार निवड बदला.

ChatGPT कधी?

लांब मजकूर, धडा नियोजन, संवाद रूपातील सराव, रचनात्मक अभिप्राय — यासाठी ChatGPT अजूनही सोयीस्कर वाटते. मराठीतही बरे उत्तर देते, पण कधीकधी मिश्र इंग्रजी शब्द येतात. प्रॉम्प्टमध्ये “पूर्ण मराठीत, शाळेतील भाषेत” लिहा.

मी एकदा इयत्ता ८ साठी नाटक संवाद मागितला. पहिला मसुदा खूप नाट्यमय आणि शहरी होता. दुसऱ्या प्रॉम्प्टमध्ये “ग्रामीण शाळा, साधी भाषा, ८ मुले” असे लिहिल्यावर बरे झाले. म्हणजे प्रॉम्प्ट सुधारणे = निकाल सुधारणे.

Gemini कधी?

फोटो, स्क्रीनशॉट, Google दस्तऐवजांशी जोडणी हवी असेल तेव्हा. पाठ्यपुस्तकातील आकृती समजावून घेणे, किंवा विद्यार्थ्याच्या चुकीच्या उत्तराचा फोटो दाखवून “कोणती संकल्पना अस्पष्ट आहे?” विचारणे — हे उपयोगी. पण गुण देण्याची जबाबदारी शिक्षकाचीच.

Copilot कधी?

शाळेतील पत्र, अहवाल, Excel उपस्थिती सारांश — Office मध्येच काम चालू असेल तर Copilot वेळ वाचवतो. अधिकृत पत्र पाठवण्यापूर्वी मुख्याध्यापकांकडून तपासून घ्या.

माझी सोपी पद्धत (आठवड्याचा नियम)

  • सोम–मंगळ: ChatGPT — धडा नियोजन + प्रश्न
  • बुध: Gemini — कठीण संकल्पना / आकृत्या
  • गुरु–शुक्र: Copilot — अहवाल, पत्रे, तक्ते

दहा टूल्स एकत्र चालू करू नका. आमच्या शाळेत इंटरनेट दुपारीच चांगले चालते; सकाळी ऑफलाइन PDF ठेवतो. AI म्हणजे ऑनलाइनच असणे गरजेचे नाही — आधी तयार करून ठेवणे ही कला आहे.

खरा धोका

विद्यार्थी आता स्वतः ChatGPT वापरतात. आम्ही मनाई करून भागणार नाही. उलट वर्गात सांगितले: “AI कडून कल्पना घ्या, उत्तर स्वतः लिहा, आणि सांगा तुम्ही काय बदलले.” प्रामाणिकपणा वाढला, भीती कमी झाली.