वर्गात वाचन अडचण असलेल्या दोन विद्यार्थ्यांमुळे मला समजले — समान पाठ वेगळ्या मार्गाने द्यावा लागतो. AI सारांश आणि ऑडिओ साधनांनी मदत झाली, पण गोपनीयता आणि मानवी साथ अधिक महत्त्वाची होती.

काय केले?

पाठ्याचे छोटे सारांश सोप्या भाषेत तयार करून घेतले. टेक्स्ट-टू-स्पीचने ऐकण्याची सोय केली. जोडीदार विद्यार्थी मदत करायचा. मी सातत्याने प्रोत्साहन दिले — “हळू चालते, पण चालते.”

काय केले नाही?

विद्यार्थ्यांची वैद्यकीय माहिती/नावे AI मध्ये टाकली नाहीत. लेबल लावले नाही (“हा कमकुवत”). उलट सर्वांना वेगवेगळे मार्ग उपलब्ध आहेत हे वातावरण तयार केले.

समावेशक शिक्षण म्हणजे फक्त तंत्रज्ञान नव्हे — वर्गातील सहानुभूती. AI तेव्हाच उपयोगी जेव्हा ते सहानुभूतीला मदत करते, बदलत नाही.

प्रत्यक्ष अंमलबजावणी — 5 आठवड्यांचे चित्र

जि.प. प्राथमिक शाळा, कोरेगाव येथे विकास नवाळे यांनी हा प्रयोग सुरू केला. पहिल्या आठवड्यात संकोच व गोंधळ होता. दुसऱ्या आठवड्यात नियम स्थिरावले. तिसऱ्या आठवड्यापासून विद्यार्थी सहभाग स्पष्ट दिसू लागला. मीना देशमुख यांनी शेजारील शाळेतही काही कल्पना घेऊन पाहिल्या.

काय आव्हाने आली?

  • वेळेची मर्यादा व अभ्यासक्रम पूर्णतेची धावपळ
  • साहित्य/इंटरनेट/वीज यांसारख्या स्थानिक अडचणी
  • काही पालकांचा संशय — “नवे प्रयोग म्हणजे अभ्यास कमी?”
  • नोंदी ठेवण्याची अतिरिक्त मेहनत

या अडचणी नाकारल्या नाहीत, तर छोट्या समाधानात सोडवल्या: आठवड्यातून ठराविक तास, आधीच तयार साहित्य, आणि पालक बैठकीत प्रात्यक्षिक.

तुम्ही उद्यापासून काय करू शकता?

  1. फक्त एक कल्पना निवडा — सगळे एकदम नको.
  2. दोन दिवस सराव करा व छोटी नोंद ठेवा.
  3. सहकाऱ्याला दाखवा — एकट्याने टिकत नाही.
  4. यश/अपयश येथे प्रतिक्रियांत लिहा.

शेवटी एक विनंती: हा लेख “वाचा आणि विसरा” असा नसावा. वर्गात उतरा. जिल्हा परिषद शाळांची ताकद शिक्षकांच्या देवाणघेवाणीत आहे.