प्रयोगशाळा नसताना विज्ञान कसे शिकवावे?

मीठ-पाणी, चुंबक, मेणबत्ती, प्लास्टिक बाटल्या, तेल — इतक्यात अनेक संकल्पना येतात. सुरक्षा नियम फळ्यावर लिहा. निरीक्षण वही अनिवार्य. “प्रयोग = गोंधळ” हे चित्र बदलून “प्रयोग = शिस्त + जिज्ञासा” करा.

प्रत्यक्ष अंमलबजावणी — 5 आठवड्यांचे चित्र

जि.प. प्राथमिक शाळा, कोरेगाव येथे संजय काळे यांनी हा प्रयोग सुरू केला. पहिल्या आठवड्यात संकोच व गोंधळ होता. दुसऱ्या आठवड्यात नियम स्थिरावले. तिसऱ्या आठवड्यापासून विद्यार्थी सहभाग स्पष्ट दिसू लागला. कविता भोसले यांनी शेजारील शाळेतही काही कल्पना घेऊन पाहिल्या.

काय आव्हाने आली?

• वेळेची मर्यादा व अभ्यासक्रम पूर्णतेची धावपळ
• साहित्य/इंटरनेट/वीज यांसारख्या स्थानिक अडचणी
• काही पालकांचा संशय — “नवे प्रयोग म्हणजे अभ्यास कमी?”
• नोंदी ठेवण्याची अतिरिक्त मेहनत

या अडचणी नाकारल्या नाहीत, तर छोट्या समाधानात सोडवल्या: आठवड्यातून ठराविक तास, आधीच तयार साहित्य, आणि पालक बैठकीत प्रात्यक्षिक.

तुम्ही उद्यापासून काय करू शकता?

1. फक्त एक कल्पना निवडा — सगळे एकदम नको.
2. दोन दिवस सराव करा व छोटी नोंद ठेवा.
3. सहकाऱ्याला दाखवा — एकट्याने टिकत नाही.
4. यश/अपयश येथे प्रतिक्रियांत लिहा.

शेवटी एक विनंती: हा लेख “वाचा आणि विसरा” असा नसावा. वर्गात उतरा. जिल्हा परिषद शाळांची ताकद शिक्षकांच्या देवाणघेवाणीत आहे.